Kiedy założono templariuszy? Data i fakty historyczne

Poszukując odpowiedzi na pytanie, w którym roku założono zakon templariuszy, zagłębiamy się w fascynujący okres historii Ziemi Świętej i Europy. Nie chodzi tu tylko o suchą datę, ale o zrozumienie kontekstu, który doprowadził do narodzin jednego z najbardziej znanych zakonów rycerskich. W tym artykule przyjrzymy się początkom templariuszy, od ich nieformalnego powstania po oficjalne zatwierdzenie, odkrywając kluczowe postacie i motywacje, które ukształtowały tę potężną organizację.

Początki Zakonu Templariuszy: narodziny legendy

Aby w pełni zrozumieć, dlaczego w okolicach roku 1119 powstał zakon templariuszy, musimy cofnąć się do burzliwego okresu po I krucjacie. Po zdobyciu Jerozolimy w 1099 roku, chrześcijanie w Ziemi Świętej stanęli przed nowymi wyzwaniami. Choć udało się utworzyć Królestwo Jerozolimskie, tereny te nadal były niebezpieczne, a droga z Europy do Ziemi Świętej pełna była zasadzek i zagrożeń. Władze królestwa i Kościół zdawali sobie sprawę z potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa pielgrzymom, którzy licznie przybywali, by nawiedzić święte miejsca. To właśnie ta potrzeba stała się fundamentem dla powstania organizacji, która miała połączyć życie monastyczne z rycerskim powołaniem.

Podróż do Ziemi Świętej w XII wieku była przedsięwzięciem niezwykle ryzykownym. Pomimo ustanowienia Królestwa Jerozolimskiego, region wciąż był areną konfliktów, a drogi przecinały tereny zamieszkane przez muzułmańskie siły, które nie pogodziły się z utratą świętych miast. Pielgrzymi, często osoby starsze, kobiety i dzieci, byli łatwym celem dla bandytów i wrogich oddziałów. Brakowało zorganizowanej siły, która mogłaby skutecznie chronić ich na trasach wiodących do Jerozolimy, Betlejem czy Nazaretu. W obliczu tych realnych zagrożeń, grupa rycerzy dostrzegła potrzebę powołania do życia formacji, która poświęciłaby się tej misji.

Na czele tej inicjatywy stanął Hugues de Payens, rycerz pochodzący z Szampanii. Wraz z ośmioma innymi rycerzami, złożył on śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa, zobowiązując się do obrony pielgrzymów. Choć dokładna liczba pierwotnych członków jest przedmiotem dyskusji, to właśnie Hugues de Payens jest powszechnie uznawany za głównego założyciela i pierwszego wielkiego mistrza zakonu. Jego determinacja i wizja doprowadziły do powstania bractwa, które miało wkrótce stać się jedną z najpotężniejszych sił w średniowiecznej Europie i na Bliskim Wschodzie.

Od bractwa do potęgi: formalne powstanie zakonu

Jak to często bywa w przypadku historycznych wydarzeń, dokładna data powstania Zakonu Templariuszy nie jest jednoznacznie ustalona i w źródłach można spotkać różne daty: 1118, 1119 lub 1120 rok. Te niewielkie rozbieżności wynikają z faktu, że początki zakonu były nieformalne. Grupa Huguesa de Payens działała jako bractwo rycerskie, skupione na swojej misji ochrony pielgrzymów, zanim jeszcze uzyskała oficjalne zatwierdzenie i strukturę. Rok 1119 jest najczęściej przyjmowany jako symboliczna data rozpoczęcia działalności, kiedy to rycerze mieli złożyć śluby przed patriarchą Jerozolimy. Jednak formalne uznanie i nadanie reguły zakonnej nastąpiło znacznie później.

Przełomowym momentem w historii zakonu był Sobór w Troyes, który rozpoczął się 13 stycznia 1129 roku. To właśnie podczas tego zgromadzenia duchowieństwa i dostojników kościelnych zakon został oficjalnie uznany przez Kościół katolicki. Uzyskanie aprobaty papieskiej i kościelnej było kluczowe dla dalszego rozwoju templariuszy. Nadanie im formalnej reguły zakonnej oraz przywilejów sprawiło, że mogli oni legalnie działać, pozyskiwać członków, majątki i cieszyć się autorytetem w świecie chrześcijańskim. Sobór w Troyes był zatem datą narodzin templariuszy jako oficjalnie uznanej i zorganizowanej siły.

Kluczową postacią, która odegrała nieocenioną rolę w procesie tworzenia reguły zakonnej dla templariuszy, był Bernard z Clairvaux. Ten wpływowy teolog i mnich, jeden z najwybitniejszych umysłów swoich czasów, pomógł nadać strukturę i cel nowemu zakonowi. Jego dzieło, "De Laude Novae Militiae" (Pochwała Nowej Milicji), stanowiło teologiczne uzasadnienie dla istnienia rycerzy zakonnych, łącząc życie kontemplacyjne z walką w obronie wiary. Reguła opracowana przy jego udziale zdefiniowała zasady życia, obowiązki i hierarchię w zakonie, co pozwoliło templariuszom na skuteczne funkcjonowanie i rozwój.

Pełna łacińska nazwa zakonu brzmiała: "Pauperes commilitones Christi Templique Salomonis", co w tłumaczeniu na język polski oznacza "Ubodzy Współbracia Rycerze Chrystusa i Świątyni Salomona". Nazwa ta doskonale oddawała ich pierwotne ideały i cel. Określenie "templariusze" wywodzi się natomiast od ich pierwszej siedziby w Jerozolimie. Otrzymali oni od króla Jerozolimy Baudouina II część swojego pałacu królewskiego, który znajdował się na Wzgórzu Świątynnym, w miejscu, gdzie według tradycji stała niegdyś Świątynia Salomona. Stąd też wzięła się ich potoczna nazwa.

Non nobis Domine, non nobis, sed Nomini Tuo da gloriam!

Fundamenty zakonu: kluczowe założenia

Pierwotna misja Zakonu Templariuszy była jasno określona i stanowiła fundament ich istnienia: ochrona pielgrzymów w Ziemi Świętej. Pośród chaosu i niebezpieczeństw, jakie czyhały na szlakach wiodących do świętych miejsc, templariusze mieli stanowić bezpieczną przystań i osłonę dla tych, którzy przybywali oddać cześć miejscom związanym z życiem Jezusa Chrystusa. Ich rycerskie umiejętności i poświęcenie miały zapewnić bezpieczeństwo podróżującym, którzy w przeciwnym razie narażeni byliby na grabież i śmierć.

Charakterystycznym elementem symboliki templariuszy była ich pieczęć, przedstawiająca dwóch rycerzy na jednym koniu. Ten obraz miał głębokie znaczenie. Symbolizował on pierwotne śluby ubóstwa i braterstwa, które złożyli założyciele zakonu. W czasach, gdy rycerstwo często kojarzone było z bogactwem i indywidualnymi posiadłościami, templariusze podkreślali wspólnotę i wyrzeczenie się dóbr materialnych na rzecz służby Bogu i bliźnim. Jeden koń dla dwóch rycerzy był wizualnym przypomnieniem o ich skromnych początkach i wspólnej drodze.

Strój templariuszy stał się równie ikoniczny jak ich działania. Nosili oni charakterystyczny biały płaszcz z naszytym czerwonym krzyżem. Biel symbolizowała czystość i niewinność, a czerwony krzyż męczeństwo i gotowość do oddania życia za wiarę. Ten strój nie tylko odróżniał ich od innych rycerzy i mnichów, ale także stanowił potężny symbol ich tożsamości i misji. Czerwony krzyż stał się znakiem rozpoznawczym templariuszy na polach bitew i w podróżach po całym świecie chrześcijańskim.

Przeczytaj również: Wiek Maryi w chwili narodzin Jezusa: Ile miała lat?

Pierwsze lata templariuszy: jak ukształtowała się ich potęga?

Choć początkowo zakon opierał się na ubóstwie i skromnych zasobach, już w pierwszych latach swojej działalności templariusze zaczęli otrzymywać liczne nadania i przywileje. Zarówno królowie, jak i możnowładcy, wdzięczni za zapewnienie bezpieczeństwa pielgrzymom, obdarowywali zakon ziemiami, dobrami i innymi darowiznami. Te pierwsze przywileje, w tym zwolnienia podatkowe i prawo do swobodnego podróżowania, pozwoliły templariuszom na stopniowe budowanie swojej potęgi finansowej i wpływów w Europie i Ziemi Świętej. Zaczęli tworzyć własną sieć komandorii i zamków, które stały się centrami ich działalności.

Lokalizacja ich głównej siedziby na Wzgórzu Świątynnym w Jerozolimie miała niebagatelny wpływ na prestiż i pozycję templariuszy. Znajdując się w sercu Ziemi Świętej, w miejscu o ogromnym znaczeniu religijnym, zakon zyskał natychmiastowy autorytet i szacunek. Nazwa "templariusze" stała się synonimem rycerstwa walczącego o chwałę Bożą w najświętszym dla chrześcijan miejscu. Bliskość do najważniejszych ośrodków władzy i religii w Królestwie Jerozolimskim ułatwiała im również zdobywanie kolejnych przywilejów i wsparcia, co napędzało ich dalszy rozwój.